يَا أَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ ۚ إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ ۖ وَإِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ۚ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ (حج 73)     ترجمه : اى مردم، مثَلى زده شد و بدان گوش دهيد. كسانى كه آنها را بجاى اللّه به خدايى مى‌خوانيد، اگر همه آنها گرد آيند مگسى را نخواهند آفريد و حتی اگر مگسى چيزى از آنها بربايد ، بازستاندن آن چیز را نتوانند. طالب و مطلوب هر دو ناتوانند.

تفسیر :  در نظر اول و برحسب زمان و دلایل نزول این آیه ، که تقبیح بت سازی و بت پرستی است ، معنای اول آیه مصداق مورد اشاره را دارد. همانکه اشاره به ضعف بتها و بت پرستان در مقام مقایسه و مقابل یک مگس بوده است. در تفاسیر تاریخی بعدی مربوط باین آیه ، اینگونه آمده که به بشر هشدار میدهد که (نه خدایان دروغینتان و نه) شما که تا این حد نخوت و غرور دارید نه میتوانید یک مگس بی ارزش و ناچیز را خلق کنید و نه قادرید آنچه او از شما می رباید را پس بگیرید. و مثالهائی از کلافه شدن امیران از مگس و پاسخهای معنی دار اهل فضل و اندیشه که از حقارت امیران در مقابل آزار مگس میزنند. 

امروزه دانش حشره شناسی ، گوشه هائی از اعجاز بینظیر علمی این آیه و سایر اشارات متعدد آنرا کشف کرده که در ادامه توضیح خواهیم داد. یک اشاره فلسفی مهم نیز به اعجاز در خلقت ،حتی در مورد بی ارزشترین موجوداتی است که شما آنرا تصور میکنید ، و اینکه از پیچیدگیهای ساختاری این مخلوقات کوچک میتوانید به عظمت بیکران سایر خلائق بزرگ و بزرگتر برسید. این اشارات بدین جهت مهم است که در دوران گذشته درک درست و کاملی از عظمت ساختار مخلوقات ، عالم ، کیهان و سایر موجودات نادیده وجود نداشت.

گرچه در این آیه تحقیر خدایان مشرکان و نمایش ناتوانی آنها در آفرینش مشابه این حشرات مورد بحث است ، بعلاوه با صرف نظر از عدم توان آنها در آفرینش مشابه ،میفرماید: اگر مگسی چیزی از آنها بگیرد قدرت پس گرفتن آنرا هم ندارند!  و تاکید میکند در مقابل این موجودات ریز (پشه، مگس، عنکبوت ، …) که در عرف مردم نمونه روشنی از حقارت است ، همان بتانی که نیز میپرستید تا چه اندازه حقیر هستند

علم چه میگوید :  علم امروزی گوشه های مهمی از اعجاز این آیه در مورد یکی از موجودات (بظاهر حقیر ، بی ارزش و چندش آور) کوچک این جهان را کشف کرده و نشان داده این موجود چرا خلق شده و چه فوایدی هم برای انسان دارد. آنچه بدست آمده تاکید علمی بر صحت اعجاز آیه میباشد:

• این موجودات ریز و حقیر دارای ساختار فیزیولوژی بسیار شگفت انگیزی میباشند
• زبان مگس مانند زبان پروانه ، لوله‌ای است و بدنش استخوان و ریه ندارد. عمل تنفس بوسیله مساماتی (منافذ) که در قسمت‌های مختلف بدن او وجود دارد انجام می‌گیرد
• تعداد عدسیهای چشمی این مخلوق گاه تا ۵۰۰۰ عدد است. علاوه بر این، شکل کروی چشمها ، مگس را قادر می سازد تا پشت سر را هم ببینند که امتیازی است برای فرار از دست دشمنانش  و بهمین علت است که شکار آن دشوار است
• پاهای خاص این حشره دارای سوپاپ‌هایی است که آنرا قادر میکند روی شیشه یا سقف اتاق به آسانی راه رفته و پایین نیفتد
• صدای وزوز مگس ناشی از بال زدن سریع آن است. بطور متوسط در هر دقیقه 1000 بار بال می زنند
• حدود ۵۰۰۰ گونه از مگسها وجود دارند که از دیگر حشرات وجانداران بعنوان طعمه تخمگذاری استفاده کرده ، بنحویکه از اینکار بعنوان عامل کنترل بیولوژیکی محیط زیست یاد میگردد
• قدرت چشایی مگسها نیز همانند برخی حشرات در پاهایشان نهفته است! پرزهای حسگر چشایی در قسمت انتهایی پاها قرار گرفته که برای تشخیص مزه غذا استفاده میشود
• اثبات نقش مگسها در طبیعت در موارد : الف) باروری گلها ، گیاهان و انتقال گرده ها  ب) تجزیه و تبدیل مردار و عناصر فاسد شدنی در طبیعت و تبدیل آنها به عناصر مفید و ارزنده  ج) کنترل برخی بیماریها ، همانند وبا ، جذام ، عفونت های جلدی و درمان زخمها ، …
• بدلیل فساد و مرده خواری مگس در طبیعت سه مزیت حاصل میشود  1. انواع آنتی باکتریهای مهم در بدن آنها ایجاد شده که در واقع تاریخ تحول ژنتیک این حشره را تشکیل داده و از آن در درمان بیماریها میتوان استفاده کرد (در ذیل اشاره خواهد شد)  2. کنترل سطح آلودگی طبیعت و جلوگیری از گسترش بیماریها (بدلیل نفوذ ضایعات سمی به آبهای زیرسطحی)  3. کنترل بیولوژیک چرخه حیات بدلیل تکثیر نامحدود حشرات و جانوران ضایع کننده منابع حیات انسانی  ، و میزبانی بدن مرده آن حشرات از لارو( انبوه نوزادان) مگسها   
• دانشمندان حشره شناس بطور ناگهانی دریافتند که بهترین شیوه برای آزاد سازی مواد آنتی باکتریال موجود در بدن این حشره ، فروبردن مگس در مایع (بعلت اینکه پادزهرها در سطح بالهایش وجود دارد) میباشد ( حدیثی از حضرت محمد ص: إذا وقع الذباب في شراب أحدكم فليغمسه ثم لينزعه، فإن في أحد جناحيه داء وفي الآخر شفاء “هنگامیکه مگسی در نوشیدنی افتاد، آنرا بداخل آن مایع فرو برید سپس از آن نوشیدنی استفاده کنید” ). امروزه پزشکان روس تلاش میکنند تا درمانگریهای جدیدی را با مطالعه مگسها توسعه دهند
• اینکه اگر مگس چیزی برباید را نمیتوان از او پس گرفت ، ناشی از چه میباشد؟  امروزه ثابت شده ، این عمل بازپس گیری با علم و ابزار نوین نیز محال است!. تحقیقات نشان داده که مگس جهت تغذیه ،از بزاق خود برای مایع کردن مواد جامد استفاده میکند تا بتواند از طریق خرطوم خود آنرا بمکد. بمجرد اینکه مگس طعامی را برباید (یا بر روی آن بنشیند) در کسری از ثانیه مقدار زیادی از لعاب بزاق و معده خود را بر روی آن ترشح میکند. ترکیب شیمیائی بزاق بلافاصله آن ریزغذا را به ماده مایعی شکل دیگری تبدیل میکند. پس هرگاه از ما چیزی برباید و بخواهیم آنرا باز پس ستانیم ، هرگز نمیتوانیم آن ریز غذای اول را برگردانیم.

 اجازه دهید اعجاز این آیة که از موارد علمی قرآن کریم است را اینگونه توضیح دهیم. اگر فرض اول را این بگیریم که بعلت بسیار کوچکی شیء ربوده شده ، نمی­توانیم آنرا باز پس گیریم، اعجازی در کار نخواهد بود! چرا که این مفهوم برای بشر آنزمان نیز قابل درک بوده است. نکته اصلی در تبدیل جسم ربوده شده بشکل دیگری در کسری از ثانیه است! بنابراین حتی فناوری امروزه نیز قادر به بازسازی جسم ربوده شده بشکل اول آن نبوده و بیاناعجاز آمیز  این مفهوم در آنزمان متکی به دانش مطلق الهی بوده که چنین آیتی را برای تمام زمانها در قرآن قرار میدهد

• پروفسور الوارز از دانشگاه توکیو میگوید: داده هائی علمی وجود دارند که انسان قبول کند در مگس شفا وجود دارد. بنابراین بزودی خواهیم دید که درمانهای جدید و موفق برای بیشتر بیماریها از این حشره استخراج می شود. محققان دانشگاه استنفورد هم اعلام کردند: برای اولین بار کشف موادی در مگس انجام شده که میتواند سیستم دفاعی بدن انسان را تقویت کند
• مگس برخلاف دیگر موجودات، غذا را در دهان و معده اش هضم نمی کند ، بلکه ابتدا آنرا در خارج از بدنش هضم می سازد
• لاروهای مگس ، کرمی‌شکل بوده که برای درمان بسیاری ازبیماری‌ها موثر شناخته شده‌اند. خاصیت درمانی این حیوان بحدی است که بسیاری از بیماری‌های لاعلاج را میتوان بوسیله آن براحتی درمان‌ کرد. بهمین دلیل جهاد دانشگاهی تهران مرکز درمانی لارو راه‌اندازی کرده است. لارو مگس برای درمان انواع زخم‌ها کاربرد دارند (از زخم‌های دیابتی تا زخم‌های عفونی مزمن). این حشره میتواند بافت‌های مرده زخم‌ها را بخورد و باعث بشود که هم زخم بسمت بهبودی برود هم این نسوج مرده برداشته شوند. جالب این است که لاروها کوچکترین صدمه‌ای به قسمت‌های خوب زخم نزده و بسمت قسمتهای سالم بدن نمی‌روند. این حشرات فقط به قسمت‌هایی می‌روند که عفونت داشته و جالبتر اینکه وقتی لارو  روی پوست گذاشته می‌شود، اول به نقاط عفونی تر حمله میکند. بمجرد اینکه این حشره روی زخم بیمار گذاشته شد، او را از خطر سپسیس (سرایت عفونت به کل بدن) نجات میدهد
•  پرستارانی 24 ساعته! : بزاق دهان لاروها با سرعت عجیبی ترشح شده و زخم را دائما میشوید. میزان شست و شوی آنها خیلی بهتر از پرستاران بیمارستانی است. معمولا پرستار یک مرتبه در شبانه‌روز اینکار را انجام میدهد، اما این حیوان در تمام ثانیه های شبانه روز زخم را شست‌وشو میدهد. این حیوانات دو زائده بسیار تیز درجلوی بدنشان دارند و با حرکت روی زخم باعث شیار در قسمت‌های مرده زخم جهت تغذیه لارو میشوند. نکته دیگر اینکه لاروها خستگی‌ناپذیرند! وقتی روی زخم گذاشته ‌شوند، اصلا استراحت ندارند و  در هر پنج دقیقه به اندازه وزنشان غذا (عفونت‌ها) را میخورند و بیمار می‌بیند که لحظه به لحظه زخمش بهتر می شود. امروزه تا 170 نوع زخم مزمن در ایران باین روش درمانپذیر شده است. برای مثال جانبازی که هفت سال تحت درمان زخمهای گسترده عفونی بود ، با این روش ظرف 17 روزدرمان شد
• برخی مگس ها قدمت زیادی دارند و در دوره دیرینه شناسی پرمین، یعنی 250 میلیون سال پیش بر روی زمین ظاهر شده اند. اما ریشه مگسهای امروزی به 70 میلیون سال قبل میرسد.

اینجا و در این آیه هم کاملا مشهود است که ضمن اهمیت اشارات اخلاقی و فلسقی آن ، خداوند خالق میخواسته این پیام علمی را به نسلهای بعدی هم برساند که آیندگان در سایه پیشرفت علوم متوجه خواهند شد که قرآن محصول تفکر و ساخت پیامبر و یا نزدیکان او نبوده بلکه فرستاده الهی است و بدینوسیله اعتبار همه آیات قرآن  را مجدد بر همگان و در همه زمانها اثبات کند.

و بسیاری از نکات دیگر در مورد این آیه که موکول به بعد میشود.